श्रीगुरुचरित्र, अध्याय १३ ते १७

श्रीगुरुचरित्र (भाग ५): गुरुंच्या करुणेचे परम सामर्थ्य आणि भक्त-निष्ठा परीक्षा | सायमदेवाचा चमत्कार व मंदबुद्धी ब्राह्मणास ज्ञानप्राप्ती

पूज्य श्रीगुरुचरित्राच्या तेराव्या ते सत्रहव्या अध्यायांचे हे प्रौढ आणि ज्ञानसुलभ विवेचन आहे. या भागातून श्रीगुरुंचे दैवी ऐश्वर्य शारीरिक दुःखे, सांसारिक अडथळे आणि बुद्धीच्या मर्यादांवर कसे विजय मिळवते, हे स्पष्ट होते. सुरुवात श्रीगुरुंनी आपल्या शिष्यांना संन्यास दीक्षा देण्यापासून होते। त्यानंतर, गुरु-कृपेचे दोन महत्त्वपूर्ण दृष्टांत आहेत: पहिले, अत्यंत तीव्र उदर-शूल याने पीडित असलेल्या ज्ञानी ब्राह्मण माधवरायाला केवळ जल-प्रसादाने तत्काळ रोगमुक्त करणे; आणि दुसरे, राजकीय अधिकारी सायमदेवाचे संरक्षण करणे. सायमदेव यक्ष-पीडेने ग्रस्त होते। क्रूर राजाने जेव्हा सायमदेवाचा वध करण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा श्रीगुरुंनी अद्भुत चमत्कार केला: सायमदेवाच्या डोक्यावर ठेवलेला मृत हत्ती तात्काळ गरुड रूप घेऊन लुप्त झाला। ही घटना दृढपणे सिद्ध करते की गुरु-चरणी निष्ठा असल्यास यम, शत्रू आणि दैवी संकटे देखील भक्ताचे काहीही बिघडवू शकत नाहीत ।

पंधराव्या अध्यायात तीर्थ-माहात्म्याचे गूढ तत्त्व सांगितले आहे। शिष्य जेव्हा गुरुंना तीर्थयात्रांविषयी विचारतात, तेव्हा श्रीगुरु स्पष्ट करतात की ज्या ठिकाणी त्यांचे भक्त निवास करतात, ते स्थानच परम तीर्थ बनते।

सोळावा आणि सत्रहवा अध्याय ज्ञानप्राप्तीसाठी आवश्यक असलेल्या गुरु-सेवेची कठोरता दर्शवतो । अरुणी (ज्याने आपल्या शरीराने पाण्याचा प्रवाह अडवून शेतीचे रक्षण केले) आणि उपमन्यू (ज्याला नियमांचे कठोर पालन केल्यामुळे तात्पुरते अंधत्व आले) यांसारख्या शिष्यांची कठोर परीक्षा घेण्यात आली, ज्यामुळे त्यांची अखंड निष्ठा सिद्ध झाली। गुरु-कृपेचा परमोच्च चमत्कार सत्रहव्या अध्यायात पाहायला मिळतो। कावी येथील मंदबुद्धी ब्राह्मण बालकाला, जो आत्महत्येचा विचार करत होता, त्याला स्वप्नात आदेश मिळाल्यावर तो श्रीगुरुंच्या चरणी आला। श्रीगुरुंनी केवळ मस्तकावर आपला कर-कमल (हात) ठेवला, आणि त्या स्पर्शाने तो मंदबुद्धी बालक तत्काळ सर्व वेद-शास्त्रांमध्ये पारंगत झाला, आणि सरस्वतीचे वैभव (राजहंस) बनला। हा चमत्कार हे सिद्ध करतो की गुरु हे चिंतामणी (कल्पवृक्ष) आहेत, जे सामान्य व्यक्तीलाही परम ज्ञानी बनवतात।