श्रीगुरुचरित्र, अध्याय ४३ ते ४८

श्रीगुरुचरित्र (भाग ११): गुरुंचे अष्ट-स्वरूपी दर्शन आणि नियतीवरील अंतिम विजय | कुष्ठरोग्याचे कवीत रूपांतर, दुष्काळात बंपर पीक

श्रीगुरुचरित्राच्या या अंतिम भागामध्ये (४३ ते ४८) श्री नृसिंह सरस्वतींचे अलौकिक सामर्थ्य, त्यांची ज्ञानावरची सत्ता आणि काळ व स्थळावरचे नियंत्रण दर्शविले आहे.

कथेची सुरुवात नंदी नावाच्या कुष्ठरोगग्रस्त ब्राह्मणाच्या मुक्तीच्या चमत्काराने होते. रोगमुक्त झाल्यावर श्रीगुरुंनी आपल्या हाताने नंदीच्या जिभेला स्पर्श केला, ज्यामुळे नंदी तत्काळ कवी बनला आणि त्याने श्रीगुरुंची स्तुतीपर कवने रचली . श्रीगुरुंनी येथे देह-धारणा आणि पूर्वजन्मीच्या पापांच्या फळांवर (कर्मावर) सखोल मार्गदर्शन केले, आणि हे स्पष्ट केले की गुरुंच्या चरण-स्पर्शाशिवाय मुक्ती मिळणे अशक्य आहे.

अध्याय ४५ मध्ये नृहरी नावाच्या (श्रीगुरूंहून भिन्न) शिवभक्त कवीला गुरुंनी दर्शन दिले. श्रीगुरु हे साक्षात् शिवाची विभूती आहेत, हे त्याला पटवून देऊन त्याला संन्यास दीक्षा दिली .

या भागातील सर्वांत मोठा चमत्कार म्हणजे अध्याय ४६ मध्ये सांगितलेले अष्ट-स्वरूपी दर्शन आहे. दिवाळीच्या वेळी सात निष्ठावान भक्तांनी श्रीगुरुंना भोजनाचे आमंत्रण दिले असताना, श्रीगुरुंनी एकाच वेळी आठ ठिकाणी (मठासह) उपस्थित राहून अष्ट-स्वरूपी (सर्वव्यापी) असल्याचा चमत्कार घडवला पार्वती नावाच्या गरीब शेतकऱ्याला भीषण दुष्काळातही श्रीगुरुंच्या कृपेमुळे भरघोस पीक मिळाले , यातून श्रीगुरुंचे निसर्गावरील स्वामित्व सिद्ध होते.

अखेरीस, श्रीगुरुंनी अमर्त्या संगमाचे (गाणगापूर येथील भीमा आणि अमर्त्या नदीचा संगम) माहात्म्य स्पष्ट केले, जेथे स्नान केल्यास समस्त पापे नष्ट होतात आणि हे स्थान काशीहूनही श्रेष्ठ आहे. येथेच कल्लेश्वर तीर्थाची स्थापना झाली.